Aka­de­mik Hü­seyn Əh­mə­do­vun el­mi mək­tə­bi və ir­si

Xü­la­sə

Mə­ru­zə­də Azər­bay­can Döv­lət Pe­da­qo­ji Uni­ver­si­te­ti­nin mil­li təh­si­lin və pe­da­qo­ji el­min in­ki­şa­fın­da­kı müs­təs­na ro­lu, həm­çi­nin bu ali mək­tə­bin aka­de­mik si­ma­sı­nı for­ma­laş­dı­ran aka­de­mik Hü­seyn Əh­mə­do­vun el­mi ir­si təh­lil olu­nur. M.Meh­di­za­də və Ə.Se­yi­dov ki­mi alim­lə­rin ənə­nə­lə­ri­ni da­vam et­di­rən H.Əh­mə­dov 5 elm­lər dok­to­ru və 50-dən çox fəl­sə­fə dok­to­ru ye­tiş­di­rə­rək bö­yük el­mi mək­­təb ya­rat­mış­dır. Müx­tə­lif döv­lət ar­xiv­lə­rin­dən qiy­mət­li sə­nəd­lər üzə çı­xa­ra­raq təh­sil ta­ri­xi­mi­zi xey­­li zən­gin­ləş­dir­miş­dir.

Açar söz­lər: AD­PU, aka­de­mik Hü­seyn Əh­mə­dov, pe­da­qo­ji el­mi mək­təb, təh­sil ta­ri­xi, maa­rif­çi­lik ir­si

The Sci­en­ti­fic Scho­ol and He­ri­ta­ge of Aca­de­mi­ci­an Hu­seyn Ah­ma­dov

Sum­mary

The re­port analy­zes the ex­cep­tio­nal ro­le of Azer­bai­jan Sta­te Pe­da­go­gi­cal Uni­ver­sity in the de­ve­lop­ment of na­tio­nal edu­ca­ti­on and pe­da­go­gi­cal sci­en­ce, as well as the sci­en­ti­fic he­ri­ta­ge of Aca­de­mi­ci­an Hu­seyn Ah­ma­dov, who sha­ped the aca­de­mic ima­ge of this hig­her edu­ca­ti­on ins­ti­tu­ti­on. Con­ti­nu­ing the tra­di­ti­ons of pro­mi­nent scho­lars such as M. Meh­di­za­deh and A. Se­yi­dov, H. Ah­ma­dov crea­ted a ma­jor sci­en­ti­fic scho­ol by su­per­vi­sing 5 Doc­tors of Sci­en­ce and mo­re than 50 PhDs. By une­art­hing va­lu­ab­le do­cu­ments from va­ri­o­us sta­te arc­hi­ves, he sig­ni­fi­cantly en­ric­hed the his­tory of our edu­ca­ti­on.

Key­words: AS­PU, Aca­de­mi­ci­an Hu­seyn Ah­ma­dov, pe­da­go­gi­cal sci­en­ti­fic scho­ol, his­tory of edu­ca­ti­on, en­ligh­ten­ment he­ri­ta­ge

Azər­bay­can Döv­lət Pe­da­qo­ji Uni­ver­si­te­ti ya­ran­dı­ğı gün­dən res­pub­li­ka­mız­da pe­da­qo­ji elm­lə­rin in­ki­şaf ba­za­sı, mil­li tə­fək­kü­rün və maa­rif­çi­lik ide­ya­la­rı­nın in­ki­şa­fın­da müs­təs­na əhə­miy­yə­tə ma­­lik ol­muş­dur. İyir­min­ci yü­zil­li­yin 20-ci il­lə­rin­dən baş­la­ya­raq mil­li kadr­la­rın bu ali təh­sil oca­ğın­da top­lan­ma­sı mil­li dü­şün­cə­nin in­ti­ba­hı­na, mil­li mü­əl­lim kadr­la­rı­nın ye­tiş­mə­si­nə, ali pe­da­qo­ji mək­təb­lər üçün ilk dərs­lik­lə­rin ya­ran­ma­sı­na və nə­ha­yət, 170 min­dən ar­tıq yük­sə­kix­ti­sas­lı pe­da­qo­ji kadr­la­rın ye­tiş­mə­si­nə zə­min ya­rat­mış­dır. Azər­bay­can­da ilk fəl­sə­fə dok­tor­la­rı və elm­lər dok­tor­la­rı­nın ye­­tiş­mə­si məhz bu təh­sil oca­ğı­nın əmək­daş­la­rı­nın adı və el­mi-pe­da­qo­ji fəa­liy­yə­ti ilə sıx bağ­lı­dır. Aka­de­mik Meh­di Meh­di­za­də, pro­fes­sor Əh­məd Se­yi­dov və pro­fes­sor Mər­dan Mu­rad­xa­nov ki­mi bö­yük alim­lə­rin ad­la­rı el­mi və pe­da­qo­ji ic­ti­ma­iy­yə­tə yax­şı ta­nış­dır. On­lar Pe­da­qo­ji Uni­ver­si­te­tin in­ki­şa­fın­da di­rek­tor (rek­tor), fa­kül­tə de­ka­nı və ka­fed­ra mü­di­ri ki­mi mü­hüm rol oy­na­mış­lar.

Gör­kəm­li pe­da­qoq alim, SSRİ Pe­da­qo­ji Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı­nın müx­bir üz­vü, Ru­si­ya Təh­sil Aka­de­mi­ya­sı­nın xa­ri­ci üz­vü Hü­seyn Əh­mə­dov məhz bu bö­yük alim­lə­rin mə­nə­vi və el­mi kö­mə­yi ilə ye­tiş­miş, el­min çə­tin və şə­rəf­li yol­la­rın­da inam­la ad­dım­la­mış­dır. Pro­fes­sor Əh­məd Se­yi­do­vun el­mi rəh­bər­li­yi ilə na­mi­zəd­lik, aka­de­mik Meh­di Meh­di­za­də­nin el­mi məs­lə­hət­çi­li­yi ilə dok­tor­luq dis­ser­ta­si­ya­la­rı­nı mü­da­fiə edə­rək mən­sub ol­du­ğu mək­tə­bin ənə­nə­lə­ri­nə sa­diq­li­yi­ni sü­but et­miş­dir. Hü­seyn mü­əl­lim sə­ləf­lə­rin­dən al­dı­ğı el­mi es­ta­fe­ti sa­də­cə qo­ru­yub sax­la­maq­la ki­fa­yət­lən­mə­miş, bu zən­gin ir­si key­fiy­yət­cə ye­ni bir mər­hə­lə­yə qal­dı­ra­raq el­mi mək­təb ya­rat­mış­dır. Bu gün qü­rur­la de­mək olar ki, pro­fes­sor Hü­seyn Əh­mə­dov el­mi mək­tə­bi­nin 5 elm­lər dok­to­ru və 50-dən çox fəl­sə­fə dok­to­ru olan təm­sil­çi­lə­ri Azər­bay­can pe­da­qo­ji el­mi­ni əsas­lı şə­kil­də zən­gin­ləş­dir­miş­dir. Ke­çən əs­rin 90-cı il­lə­rin­dən Pe­da­qo­ji Uni­ver­si­tet­də pe­da­qo­gi­ka el­mi­nin müa­sir in­ki­şaf is­ti­qa­mət­lə­ri, ye­ti­şən ye­ni təd­qi­qat­çı­lar nəs­li və apa­rı­lan fun­da­men­tal ax­ta­rış­lar bir­ba­şa Hü­seyn mü­əl­li­min ye­tir­mə­lə­ri­nin də adı və çox­şa­xə­li fəa­liy­yət­lə­ri ilə bağ­lı­dır.

Pro­fes­sor Hü­seyn Əh­mə­do­vun ana­dan ol­ma­sı­nın 100 il­lik yu­bi­le­yi mü­na­si­bə­ti­lə Uni­ver­si­te­ti­miz­də və bü­töv­lük­də res­pub­li­ka el­min­də­ki xid­mət­lə­ri­ni araş­dı­rar­kən bir da­ha ay­dın olur ki, o, hə­qi­qə­tən də bu təh­sil oca­ğı­nın el­mi imi­ci­ni və aka­de­mik si­ma­sı­nı for­ma­laş­dı­ran uni­kal şəx­siy­yət­lər­dən bi­ri ol­muş­dur. O, Azər­bay­ca­nın Ru­si­ya, Gür­cüs­tan və Öz­bə­kis­tan­la el­mi-pe­da­qo­ji əla­qə­lə­ri­nin in­ki­şa­fın­da el­mi rəh­bər, rəs­mi op­po­nent və dis­ser­ta­si­ya şu­ra­sı­nın sədr müa­vi­ni ki­mi fə­al iş­ti­rak et­miş, bey­nəl­xalq konf­rans­la­rın təş­ki­lat ko­mi­tə­lə­rin­də təm­sil olu­na­raq döv­rün ən ak­tu­al pe­da­qo­ji prob­lem­lə­ri­nə da­ir mə­ru­zə­lər­lə çı­xış et­miş­dir.

Hü­seyn mü­əl­lim doğ­ma uni­ver­si­te­tin­də də çox­say­lı el­mi-nə­zə­ri və prak­tik konf­rans­la­rın əsas təş­ki­lat­çı­sı ki­mi yad­da qal­mış­dır. Xü­su­si­lə, 1979-cu il­də Ali və Or­ta İx­ti­sas Təh­si­li Na­zir­li­yi­nin mü­va­fiq əm­ri əsa­sın­da ke­çi­ri­lən, Mosk­va­dan, Şi­ma­li Qaf­qaz­dan, Tbi­li­si­dən gə­lən 70-dən çox mö­tə­bər qo­na­ğın iş­ti­rak et­di­yi Qo­ri Mü­əl­lim­lər Se­mi­na­ri­ya­sı­nın 100 il­li­yi­nə həsr olun­muş konf­ran­sı xa­tır­la­maq ki­fa­yət­dir. Hə­min konf­ran­sın nəşr olun­muş ma­te­ri­al­la­rı gös­tə­rir ki, bu təd­bir sa­də­cə bir yu­bi­ley yı­ğın­ca­ğı ol­ma­yıb, mil­li in­ti­bah ta­ri­xi­miz­də müs­təs­na ye­ri olan Se­mi­na­ri­ya­nın sal­na­mə­si­ni dir­çəl­dən bö­yük el­mi təd­bir olub.

Azər­bay­can xal­qı­nın təh­sil və pe­da­qo­ji fi­kir ta­ri­xi elm sa­hə­si­nin ya­ra­dan­la­rın­dan bi­ri olan Hü­­seyn Əh­mə­dov Ba­kı, Mosk­va, Le­ninq­rad, İrə­van, Həş­tər­xan, Tbi­li­si və di­gər elm mər­kəz­lə­ri­nin ar­xiv­lə­rin­də il­lər­lə apar­dı­ğı gər­gin ax­ta­rış­lar sa­yə­sin­də xal­qı­mı­zın bir əsr­lik təh­sil və maa­rif ta­ri­xi­ni üs­tü­nü toz bas­mış sə­nəd­lə­rin al­tın­dan çı­xar­mış, mil­li yad­da­şı­mız üçün tü­kən­məz bir xə­zi­nə ya­rat­mış­dır ki, bun­lar da mo­noq­ra­fi­ya­la­ra, dərs­lik və dərs və­sa­it­lə­ri­nə, də­yər­li mən­bə­lə­rə çev­ril­miş­dir.

AMEA-nın müx­bir üz­vü Mi­sir Mər­da­no­vun və pro­fes­sor Fər­rux Rüs­tə­mo­vun Hü­seyn mü­əl­li­mə həsr olun­muş mə­qa­lə­si haq­lı ola­raq: “Təh­sil ta­ri­xi­mi­zin ar­xeo­lo­qu”ad­lan­dı­rıl­mış­dı. Hə­qi­qə­tən də, Hü­seyn mü­əl­lim hə­qi­qi bir ar­xeo­loq də­qiq­li­yi və səb­ri ilə öm­rü­nü ar­xiv qat­la­rın­da gə­lə­cək nə­sil­lər üçün maa­rif işı­ğı ax­ta­rı­şı­na həsr et­miş­dir. Pro­fes­sor Hü­seyn Əh­mə­do­vun “ar­xeo­lo­ji” ax­ta­rış­la­rı­nın əsas fəl­sə­fə­si ar­xiv sə­nəd­lə­rin­də unu­dul­maq­da olan maa­rif­çi­lik ide­ya­la­rı­nı, təh­sil ənə­nə­lə­ri­ni, zi­ya­lı­la­rı­mı­zın ir­si­ni ye­ni­dən el­mi döv­riy­yə­yə da­xil et­mək idi. Onun top­la­dı­ğı ar­xiv xə­zi­nə­si, həm­çi­nin el­mi-pe­da­qo­ji ir­si bu gün də mil­li təh­si­li­mi­zin özü­nü­dərk pro­se­si­nə, bey­nəl­xalq el­mi mə­ka­na in­teq­ra­si­ya­sı­na və pe­da­qo­ji fik­rin fun­da­men­tal in­ki­şa­fı­na xid­mət edən eti­bar­lı el­mi bü­növ­rə­dir.